نسبت به دعوت اسلام نشان ندادند ، مانند قومى از نصاراى حبشه به طورى كه در داستان هجرت مسلمين به حبشه نقل شده ، و همچنين جمعى از غير مردم حبشه ، هم چنان كه قرآن كريم در باره امثال آنان فرموده : « الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ مِنْ قَبْلِه هُمْ بِه يُؤْمِنُونَ » « 1 » و نيز فرموده : « وَمِنْ قَوْمِ مُوسى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يَعْدِلُونَ » « 2 » . و همچنين مجوس آن روز هم در انتظار بعثت و فرج خاتم الانبياء ( ص ) و ظهور دينى كه حق و عدالت را گسترش دهد بسر مىبردند و مانند مشركين با حق دشمنى و عناد نمىورزيدند . با در نظر داشتن اين زمينه ، آيه در اين معنا ظهور دارد كه منظور از اهل كتاب همين يهود و نصارى و مجوس باشد ، مخصوصا اهل حق از نصارى كه معتقد بودند به اينكه مسيح بشرى است كه خداوند او را به نبوت ارسال داشته - مانند نجاشى و اصحابش - . ذيل آيه هم كه مىفرمايد : « بگو من مامور شدم كه خدا را بندگى كنم ، و كسى را شريكش ندانسته مردم را بسوى او دعوت كنم » آن را تاييد مىكند و خيلى روشن است كه خطاب در اين جمله مناسبتر است كه با نصارى باشد . * ( « وَمِنَ الأَحْزابِ مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَه » ) * - الف و لام در « الاحزاب » الف و لام عهد است ، و معنايش اين است كه پاره اى از احزاب اهل كتاب ، كسانيند كه پاره اى از آنچه به تو نازل شده را انكار مىكنند ، و آن آياتى است كه دلالت بر توحيد و نفى تثليث و نفى ساير عقائد باطله و معارف و احكام دستخورده اهل كتاب دارد . * ( « قُلْ إِنَّما أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّه وَلا أُشْرِكَ بِه » ) * - اين جمله دلالت دارد بر اينكه مقصود از آن بعضى كه انكارش مىكنند آياتى است كه توحيد در عبادت و اطاعت را مىرساند ، و در آيه ديگرى هم پيغمبر خود را دستور مىدهد كه ايشان را به موافقت با آن آيات و آن معارف دعوت نمايد ، و مىفرمايد : « قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّه وَلا نُشْرِكَ بِه شَيْئاً وَلا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّه » « 3 » .

--> ( 1 ) كسانى كه قبل از قرآن كتابشان داديم به قرآن ايمان مىآورند . سوره قصص ، آيه 52 . ( 2 ) از قوم موسى كسانى بودند كه به حق هدايت يافته و به آن دين بازمىگردند . سوره اعراف ، آيه 159 . ( 3 ) بگو اى اهل كتاب ! بيائيد از آن كلمه حق كه ميان ما و شما يكسان است پيروى كنيم ، به اينكه : بجز خداى يكتا هيچ كس را نپرستيم و چيزى را با او شريك قرار ندهيم و برخى ، برخى را بجاى خدا به ربوبيت تعظيم نكنيم . سوره آل عمران ، آيه 64 .